Tại Sao Người Lao Động Lựa Chọn Rút Bảo Hiểm Xã Hội Một Lần Thay Vì Để Lãnh Lương Hưu?

Tại sao người lao động lựa chọn rút bảo hiểm xã hội một lần thay vì để lãnh lương hưu?


Trong những năm gần đây Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã và đang ra sức đẩy mạnh tuyên truyền giá trị của bảo hiểm xã hội đến mọi tầng lớp nhân dân với mong muốn tăng độ bao phủ của bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, thực tế trong những năm qua cho thấy, người lao động quyết định lãnh bảo hiểm xã hội ngày càng nhiều với tỷ lệ lãnh của năm sau cao hơn 30 -40% của các năm trước. Vậy, đâu là nguyên nhân khiến người lao động không thiết tha gắn bó với bảo hiểm xã hội mà lại tất toán sổ? Đây là một bài toán cần lời giải đáp của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc xây dựng hệ thống pháp luật phù hợp hơn với thực tiễn.

1. Tình trạng rút bảo hiểm xã hội một lần trong những năm gần đây​


Theo số liệu thống kê, giai đoạn năm 2014 - 2019 số người lao động đề nghị lãnh bảo hiểm xã hội một lần là 3,7 triệu. Trung bình mỗi năm có 600 nghìn người lao động lãnh bảo hiểm xã hội một lần. Con số này xấp xỉ bằng với số người tham gia bảo hiểm xã hội mới hằng năm. Theo số liệu báo cáo thì trung bình cứ 2 người tham gia mới bảo hiểm xã hội thì có 01 người rời khỏi hệ thống. Đáng nói đến là, số người rời khỏi hệ thống bảo hiểm xã hội do lãnh bảo hiểm xã hội một lần tập trung ở độ tuổi lao động từ 20 tuổi đến 39 tuổi, chiếm 39% trên tổng số người lãnh bảo hiểm xã hội một lần trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2019. Theo đó, tập trung đông nhất là độ tuổi từ 25-29 chiếm 27,6%, đứng thứ hai là độ tuổi từ 30-34 chiếm 25,3%, đứng thứ ba là độ tuổi từ 35-39 là 15.5% và cuối cùng là độ tuổi từ 20-24 chiếm 10,6%.

Tình trạng trên đã làm ảnh hưởng đến tốc độ bao phủ bảo hiểm xã hội, cụ thể, trung bình trong giai đoạn từ 2014-2018 tốc độ bao phủ đạt 6%, đến năm 2019 tốc độ bao phủ chỉ đạt 5,2% giảm 0,8%. Đây là con số đáng báo động.

Trong 02 năm gần đây, do ảnh hưởng nặng nề của dịch covid-19, chỉ tính riêng 3 tháng đầu năm 2021 số lượng người lao động rút bảo hiểm xã hội một lần lên tới 226.503 người, tăng 20.5% so với cùng kỳ năm 2020. Riêng trong năm 2020 có 1 triệu người tham gia mới bảo hiểm xã hội thì có đến 880.000 người rời hệ thống bảo hiểm xã hội do rút bảo hiểm một lần.

2. Nguyên nhân người lao động lựa chọn lãnh bảo hiểm xã hội một lần​


Thứ nhất, do ảnh hưởng của dịch Covid​


Thực tế cho thấy, số tiền lương mà người lao động được trả khi làm việc chỉ đủ để người lao động trang trải những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống. Trường hợp nếu có dư dả thì số tiền mà họ tích lũy được chỉ đạt 15% trên mức thu nhập. Do đó, nếu xảy ra tình trạng thất nghiệp thì họ sẽ không có tiền tích lũy để chi tiêu dẫn đến tình trạng người dân ồ ạt đi thanh toán bảo hiểm xã hội một lần để giải quyết bài toán trước mắt.

Do ảnh hưởng quá lớn và kéo dài của dịch Covid-19 khiến cho hàng loạt các doanh nghiệp lớn nhỏ trên cả nước phá sản, giải thể hoặc những doanh nghiệp nào tồn tại được thì chỉ cầm chừng, cắt giảm lao động tối đa và các chi phí khác để duy trì. Tình trạng trên dẫn đến nhiều lao động phải ngừng việc, nghỉ việc. Thu nhập bị giảm sút nhưng những chi tiêu hàng tháng vẫn phải tiêu. Con nhỏ vẫn phải lo bỉm sữa, hàng ngày vẫn phải ăn uống sinh hoạt. Chính vì thế, sau khi nghỉ việc và nhận được sổ, người lao động sẽ lãnh bảo hiểm thất nghiệp trước, sau đó chờ nghỉ đủ 12 tháng sẽ đi tất toán sổ bảo hiểm để lãnh một cục. Số tiền bảo hiểm xã hội một lần nếu ai đóng ít cũng được dăm ba triệu, người nào đóng nhiều năm thì cũng được vài chục triệu đến cả trăm triệu. Vậy, trong tình cảnh khó khăn chồng chất như hiện nay thì khoản tiền đó cũng đủ để người lao động trang trải cuộc sống.

Tại sao người lao động lựa chọn rút bảo hiểm xã hội một lần thay vì để lãnh lương hưu?


Thứ hai, do tiền lãnh bảo hiểm xã hội một lần lãi hơn tiền mà người lao động phải đóng vào​


Khi người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại các đơn vị sử dụng lao động thì hàng tháng người lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí - tử tuất, người sử dụng lao động đóng 14% vào quỹ hưu trí tử tuất tính trên mức lương đóng bảo hiểm xã hội của người lao động. Như vậy, tổng mức đóng vào quỹ hưu trí tử tuất hằng năm đóng vào là 2.64 tháng lương đóng bảo hiểm của người lao động. Tuy nhiên, nếu người lao động lựa chọn lãnh bảo hiểm xã hội một lần thì mức hưởng mỗi năm được tính bằng: 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội cho những năm đóng trước năm 2014 và hưởng 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội cho những năm đóng bảo hiểm sau năm 2014. Vậy, thực tế khi đóng vào, người lao động chỉ đóng 0.96 tháng lương cho cả năm nhưng khi lãnh bảo hiểm xã hội một lần thì họ lại lãnh được 1.5 tháng lương bình quân trước năm 2014 (lãnh nhiều hơn 0.54 tháng) và lãnh 2 tháng lương bình quân sau 2014 (lãnh nhiều hơn 1.04 tháng lương). Rõ ràng người lao động lời hơn so với việc đóng tiền vào bảo hiểm xã hội.

Nếu cho rằng, người lao động khi rút bảo hiểm xã hội một lần đang lời hơn việc đóng vào là chưa khách quan, chưa đúng. Bởi, trên thực tế, số tiền đóng bảo hiểm xã hội mà người sử dụng lao động đóng cho người lao động hàng tháng 21.5% trên mức lương đóng bảo hiểm thực chất đó chính là tiền lương của người lao động mà không phải là tiền do người sử dụng lao động đóng cho người lao động như những gì luật bảo hiểm quy định. Tại sao lại như vậy? Bởi các doanh nghiệp tính toán như sau: nếu như không phải đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động thì mức lương đối với công việc và chức vụ hộ đảm nhiệm sẽ được trả là 11 triệu đồng/tháng. Nhưng vì hàng tháng doanh nghiệp phải đóng cho người lao động 21.5% nên thay vì trả 11 triệu đồng thì người sử dụng lao động chỉ trả cho người lao động mức lương là 8 triệu đồng hoặc 9 triệu đồng thôi. Vậy, rõ ràng số tiền bảo hiểm đóng vào về bản chất là tiền lương của người lao động cho nên, khi tất toán bảo hiểm xã hội một lần xét trên phương diện pháp luật thì người lao động đang có lợi nhưng về bản chất thì họ đang bị thiệt so với số tiền đóng vào.

Thứ ba, do ba điều kiện hưởng lương hưu quá khó​


Căn cứ Điều 54 và Điều 55 Luật bảo hiểm xã hội năm 2014 thì để được về hưu người lao động cần đóng được 20 năm bảo hiểm xã hội và phải đủ 60 tuổi 3 tháng, nữ 55 tuổi 4 tháng sẽ được về hưu năm 2021. Theo đó, lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu dự tính là nam tăng 62 tuổi và nữ sẽ tăng lên 60 tuổi vào năm 2028. Tỷ lệ hưởng lương hưu được tính cũng khá thấp cụ thể, đối với lao động nữ khi về hưu: 15 năm đóng bảo hiểm xã hội đầu tiên sẽ được tính hưởng 45%, sau đó cứ đóng thêm 1 năm bảo hiểm xã hội sẽ được hưởng thêm 2%. Vậy nếu đóng bảo hiểm được 20 năm sẽ được nhận về mức tỷ lệ hưu tối thiểu là 55% trên mức lương trung bình đóng bảo hiểm. Cách đây mấy năm, tỷ lệ tính hưởng lương hưu của lao động nữ tính khác: 15 năm đầu đóng bảo hiểm xã hội sẽ tính là 45%, sau đó cứ thêm 1 năm đóng bảo hiểm sẽ được tính hưởng thêm 3%, vậy nếu đóng 20 năm bảo hiểm xã hội lao động nữ sẽ được lãnh tối thiểu là 60%. Còn đối với lao động nam khi về hưu, tỷ lệ % tính lương hưu cũng có sự thay đổi: trước đây vào khoảng năm 2016 thì đóng bảo hiểm 15 năm đầu được tính là 45%, sau đó cứ thêm 1 năm đóng bảo hiểm sẽ được hưởng thêm 2%. Vậy, nếu đóng 20 năm bảo hiểm thì sẽ nhận được 55% lương hưu tính trên mức lương bình quân. Đến nay là năm 2021, cách tính lương hưu của lao động nam có sự thay đổi, theo đó, đóng bảo hiểm được 19 năm đầu sẽ được hưởng 45%, sau đó cứ đóng thêm 1 năm thì được tính thêm 2%. Vậy nếu lao động nam chỉ đóng được 20 năm thì mức tỷ lệ hưởng lương hưu sẽ chỉ là 47% trên mức bình quân tiền lương.

Vậy, rõ ràng từ năm 2016 đến nay điều kiện và mức tính hưởng lương hưu đã khác rất nhiều, mà theo đó, người lao động thấy quyền lợi của mình bị giảm đi chứ không tăng lên, cụ thể:

- Tuổi nghỉ hưu của cả lao động nam và lao động nữ tăng lên theo lộ trình là nam 62 tuổi và nữ 60 tuổi. Vậy, thay vì họ được về hưu sớm để an nghỉ tuổi già thì lại vẫn phải chờ thêm tuổi để làm hưu.

- Cách tính hưởng lương hưu ngày càng bất lợi cho người lao động, nếu so sánh một người lao động cùng đóng bảo hiểm 20 năm tại năm 2016 sẽ được nhận lương hưu với mức 55% (lao động nam) nhưng cùng đóng bảo hiểm 20 năm tại năm 2021 thì chỉ nhận được hưu với mức 47% (lao động nam)

- Nếu trước đây, lao động nữ chỉ cần 25 năm đóng bảo hiểm xã hội thì đã được nhận mức lương hưu tối đa là 75% thì nay muốn nhận được mức 75% lao động nữ phải đóng thêm 5 năm bảo hiểm tức phải đóng tổng 30 năm bảo hiểm xã hội.

- Đối với lao động nam cũng tương tự, trước đây, đóng bảo hiểm 30 năm là họ được về hưu với mức tối đa là 75%, nay vào năm 2021 họ cần đóng 34 năm bảo hiểm xã hội và vào năm 2022 thì họ phải đóng 35 năm bảo hiểm xã hội mới nhận được mức tỷ lệ hưu là 75%.

Nhận thức được sự thay đổi của pháp luật không đem lại lợi ích cho người lao động nên nhiều người cho rằng: không biết họ có sống thọ được đến 60 tuổi để nhận đồng hưu không nên cứ rút sổ ra và nhận 1 cục tiền để giải quyết vấn đề tài chính trước mắt.

Thứ tư, do quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội còn quá thấp nên người lao động không thiết tha nhiều​


Đóng bảo hiểm xã hội là hình thức bắt buộc theo quy định tại Luật bảo hiểm năm 2014 nhưng xét rộng ra thì nhìn chung người lao động và doanh nghiệp không muốn đóng vì quyền lợi khi tham gia là quá thấp. Bản chất của bảo hiểm là để bảo vệ người lao động (người tham gia bảo hiểm) trong lúc khó khăn, rủi ro vì ốm đau, bệnh tật nhưng khi người lao động xảy ra sự kiện bảo hiểm được hưởng chế độ của bảo hiểm thì việc thanh toán chế độ còn nhiều bất cập, vướng mắc. Số tiền mà người lao động được bảo hiểm xã hội chi trả không đáng gì so với những thiệt hại mà người lao động phải bỏ ra khi ốm đau, bệnh tật. Có nhiều người cho rằng, việc đóng bảo hiểm là để làm đúng theo quy định của luật bảo hiểm chứ đến lúc bị bệnh tật có được chi trả quyền lợi đang là bao nhiêu.

Tại sao người lao động lựa chọn rút bảo hiểm xã hội một lần thay vì để lãnh lương hưu?


3. Người lao động lãnh bảo hiểm xã hội một lần được gì và mất gì?​


Có lẽ khi lựa chọn lãnh bảo hiểm xã hội một lần chắc người lao động không còn các lựa chọn nào khác để giải quyết bài toán kinh tế trước mắt. Có nhiều người chọn lãnh bảo hiểm xã hội một lần vì không định tham gia tiếp hoặc cho rằng mình còn quá trẻ để nghĩ đến việc tích lũy thêm để hưởng lương hưu sau này. Vậy, chung quy lại khi rút bảo hiểm xã hội một lần người lao động được những gì và mất những gì?

Quyền lợi duy nhất mà người lao động được đó là nhận về một khoản tiền khá lớn được tính toán tương ứng với thời gian mà người lao động đã tham gia. Số tiền đó người lao động có thể dùng để trang trải cuộc sống, chữa bệnh hoặc là đầu tư làm ăn. Có nhiều người tất toán sổ xong thì gửi tiết kiệm và lấy lãi hàng tháng để chi tiêu đảm bảo cuộc sống sau này. Tuy nhiên, cái mà họ mất lại rất nhiều: nếu đóng tiếp và đủ tuổi hưởng lương hưu, họ sẽ được nhận tiền lương hưu. Khoản tiền này sẽ được tính dựa trên số năm đóng bảo hiểm của người lao động, theo đó, người lao động sẽ được hưởng hưu vĩnh viễn cho đến khi mất. Hơn nữa, kể từ thời điểm lãnh lương hưu, người lao động còn được cấp thẻ bảo hiểm y tế dùng trọn đời với mức hưởng là 95% chi phí khám chữa bệnh. Chưa hết, sau này, khi người lao động mất thân nhân còn được nhận trợ cấp tử tuất bao gồm: tiền mai táng phí và tiền trợ cấp tuất (trong trợ cấp tuất có tiền tuất hàng tháng và tuất một lần). Rõ ràng, để lãnh lương hưu người lao động sẽ được nhiều quyền lợi hơn rất nhiều. Người lao động nên cân nhắc khi đưa ra quyết định hưởng bảo hiểm một lần.
 
Last edited by a moderator: